Tiếng nói của nghề,
ghi lại rõ ràng.
Những thuật ngữ thường gặp khi đặt chụp ảnh kiến trúc, được trình bày từng mục một. Không phải định nghĩa từ điển, mà là các quy chuẩn, quy định hàng không và những phán đoán thực sự được đưa ra tại hiện trường.
Ảnh hoàn công
Ảnh chụp vào thời điểm công trình hoàn thành, nhằm ghi lại diện mạo của nó ở trạng thái mà ý đồ thiết kế hiện ra đầy đủ nhất. Nó đòi hỏi cùng lúc hai điều: sự chính xác của một tư liệu và một hình ảnh dùng được trên ấn phẩm lẫn trực tuyến. Cả văn phòng thiết kế lẫn nhà thầu đều đặt chụp, và kết quả phục vụ cho truyền thông, giới thiệu năng lực cùng các bài đăng sau khi bàn giao.
Ảnh ghi nhận thi công
Ảnh ghi lại từng giai đoạn thi công nhằm chứng minh công việc đã được thực hiện đúng quy cách, bao gồm cả những bộ phận sẽ không còn nhìn thấy sau khi hoàn thành. Trong quy định chụp ảnh của các công trình vốn công, ảnh tại thời điểm hoàn công đôi khi cũng thuộc nhóm này, nên cần đối chiếu phạm vi với quy định riêng của từng dự án.
Ảnh tiến độ thi công
Ảnh theo sát tiến trình công việc, dùng để báo cáo chủ đầu tư, phục vụ rà soát nội bộ và trao đổi giữa các bộ môn tại công trường. Vì ý nghĩa nằm ở chính chuỗi diễn tiến, sự nhất quán về điểm nhìn và khoảng cách thời gian quan trọng hơn độ hoàn chỉnh của một tấm riêng lẻ.
Ảnh tiếp thị bất động sản
Ảnh chụp nhằm giới thiệu một bất động sản để bán hoặc cho thuê. Mục đích là truyền đạt tình trạng và sức hấp dẫn của tài sản tới người sẽ đến ở, khác với nhiếp ảnh kiến trúc vốn đặt việc ghi lại ý đồ thiết kế lên trước. Sự phóng đại do ống kính góc rộng thường được chấp nhận ở đây; trong một tư liệu kiến trúc thì không.
Nhiếp ảnh gia kiến trúc
Nhiếp ảnh gia chuyên về kiến trúc. Chức phận là ghi lại hình khối và không gian của công trình ở trạng thái mà ý đồ của người thiết kế đọc ra được đúng như đã định. Việc này đòi hỏi sự nghiêm ngặt trong giữ phương đứng và phương ngang, khả năng đọc điều kiện ánh sáng để định giờ chụp, và năng lực xử lý ảnh hoàn công, nội thất, ảnh trên không cùng ảnh mô hình theo một chuẩn mực thống nhất. Lĩnh vực này giáp ranh với ảnh quảng cáo và ảnh nội thất, nhưng khác ở chỗ đặt sự chính xác của tư liệu lên hàng đầu.
Album hoàn công
Ảnh hoàn công được định hình trên giấy và đóng thành tập. Tách khỏi việc giao dữ liệu, nó có thể được trao cho chủ đầu tư như một dấu mốc bàn giao, hoặc được văn phòng thiết kế dùng để giới thiệu công trình đã thực hiện với khách đến thăm. Khổ sách, giấy và cách đóng làm thay đổi đáng kể thành phẩm, nên bố cục, kể cả thứ tự các trang hình, đều được quyết định theo từng dự án. In ấn cho ra màu khác với màn hình, vì vậy các tệp được hiệu chỉnh theo đúng loại giấy trước khi đưa vào in.
Ảnh nội thất
Ảnh chụp bên trong công trình, ghi lại cấu tạo không gian, vật liệu hoàn thiện và cách ánh sáng đi vào. Quan hệ giữa độ sáng bên ngoài cửa sổ và độ sáng trong phòng quyết định gần như toàn bộ ấn tượng.
Ảnh nội thất có bài trí
Ảnh trong đó đồ đạc, cây và vật dụng được sắp đặt trước khi chụp nhằm gợi ra một lối sống hay một bầu không khí. Nó giáp ranh với ảnh phóng sự tạp chí nhà ở. Nhiếp ảnh kiến trúc đôi khi cũng bài trí nhẹ, nhưng ranh giới nằm ở chỗ sự sắp đặt bắt đầu khiến không gian đã xây dựng hiện ra sai lệch.
Nguồn sáng hỗn hợp và nhiệt độ màu
Trạng thái trong đó những nguồn sáng khác tính chất cùng tồn tại trong một không gian. Ánh sáng tự nhiên, đèn huỳnh quang, đèn sợi đốt và đèn LED mỗi thứ có nhiệt độ màu riêng, nên nếu chụp nguyên trạng, màu sẽ lệch từ chỗ này sang chỗ khác trong phòng. Hiệu chỉnh tất cả về một chuẩn duy nhất lại khiến đâu đó trở nên giả. Trong thực hành, quyết định là lấy nguồn sáng chủ đạo của không gian ấy làm chuẩn, rồi chỉ chỉnh cục bộ ở nơi cần thiết. Coi nguồn sáng nào là màu thật của công trình là một lựa chọn quan trọng đối với tư liệu.
Hiệu chỉnh phương thẳng đứng và độ cao đặt máy
Khi máy ảnh ngửa lên hoặc chúi xuống, các đường thẳng đứng của công trình hội tụ lại và công trình trông như đổ về sau. Hiệu chỉnh phương thẳng đứng là việc giữ cho những đường ấy thẳng, bằng quang học với ống kính dịch trục hoặc bằng xử lý hậu kỳ. Độ cao đặt máy là cao độ đặt thiết bị: quá cao thì không gian bị dẹt, quá thấp thì trần đè xuống. Hai yếu tố này cùng quyết định công trình có được ghi lại đúng như nó đang đứng hay không.
Chụp chạng vạng và giờ xanh
Chụp trong khoảng ngắn sau khi mặt trời lặn, khi ánh sáng nội thất và độ sáng bầu trời cân bằng nhau. Thời gian thực sự dùng được chỉ khoảng hai mươi phút. Quá sớm thì đèn không nổi lên trên nền trời; quá muộn thì công trình mất đường viền vào bóng tối. Vì thời khắc ấy do lịch trời quyết định chứ không do sự thuận tiện, khâu chuẩn bị kéo dài hơn chính buổi chụp.
Cháy sáng và đánh giá phơi sáng
Trạng thái mất hết sắc độ ở vùng sáng, chỉ còn lại màu trắng thuần không giữ được thông tin. Dễ xảy ra nhất là ở ngoài cửa sổ khi chụp nội thất và ở bầu trời khi chụp ngoại thất; sắc độ một khi đã mất thì không lấy lại được. Giữ khung cảnh ngoài cửa sổ hay giữ chính căn phòng tùy thuộc vào điều mà công trình cần cho thấy. Nếu môi trường xung quanh cũng thuộc về tư liệu thì giữ phía ngoài; nếu vật liệu và hoàn thiện bên trong mới là chủ đề thì ưu tiên nội thất. Phơi sáng ít là vấn đề kỹ thuật hơn là một lựa chọn về việc giữ lại điều gì.
Tiêu cự và sự phóng đại của góc rộng
Cách mà độ lớn biểu kiến của một không gian thay đổi theo tiêu cự ống kính. Ống kính góc rộng kéo giãn phần tiền cảnh, khiến căn phòng được ghi lại rộng hơn thực tế. Trong nội thất chật hẹp không có chỗ lùi, điều đó khiến người ta dễ dựa vào góc rộng; nhưng trong nhiếp ảnh kiến trúc với tư cách tư liệu, làm cho một căn phòng trông rộng hơn thực tế là một thất bại. Trình tự đúng là chọn một tiêu cự dừng lại trước mọi phóng đại, rồi tìm chỗ đứng mà từ đó phạm vi cần thiết vẫn lọt vào khuôn hình. Đây chính là điểm mà cách làm tách khỏi ảnh rao bán bất động sản.
Ảnh mô hình kiến trúc
Chụp các mô hình nghiên cứu, mô hình ý tưởng và mô hình trình bày. Điều tách biệt nó một cách dứt khoát với việc chụp công trình thật là ánh sáng không được chờ đợi mà được dựng nên. Ánh sáng đến từ đâu tự nó đã là quyết định về điều mà mô hình sẽ cho thấy. Chiếu đều làm mất cảm giác tỷ lệ và phơi bày độ mỏng của vật liệu, nên sắc độ giữa các mặt được tách ra cho tới khi mô hình đọc ra như một công trình chứ không phải một mô hình. Mô hình không tồn tại sau khi tháo dỡ, điều đó khiến công việc này vừa là trình bày vừa là ghi chép.
Chụp theo điểm cố định
Ảnh chụp trở lại đúng vị trí, đúng độ cao và đúng góc theo những khoảng thời gian định trước, nhằm ghi lại sự thay đổi của một địa điểm. Dùng cho tiến độ thi công, tái thiết đô thị và biến đổi cảnh quan. Điều cốt yếu là khả năng lặp lại: vị trí được ghi lại sao cho nhiều tháng sau vẫn đứng được đúng chỗ cũ.
Chụp theo khoảng thời gian
Chụp theo những khoảng thời gian cố định, có thể trong một ngày hoặc suốt cả thời gian thi công. Từng tấm có thể dùng làm tư liệu, hoặc ghép lại thành một chuỗi hình ảnh động nén thời gian.
Ảnh trên không, khu vực đông dân cư và giấy phép bay
Chụp từ thiết bị bay không người lái. Luật hàng không Nhật Bản hạn chế việc bay tại các khu vực đông dân cư, quanh sân bay và trên một số độ cao nhất định; khi thuộc các trường hợp đó, cần có giấy phép và chấp thuận của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch. Ngoài ra còn cần sự đồng ý của bên quản lý khu đất, việc thông báo trước cho khu vực xung quanh, cùng các điều kiện như tốc độ gió và tầm nhìn. Khả năng bay được hay không luôn được kiểm tra trước tiên.
Quyền tác giả và cấp phép sử dụng
Quyền tác giả đối với một bức ảnh thuộc về người đã chụp nó. Cái mà bên đặt chụp nhận được là một giấy phép xác định phương tiện và thời hạn sử dụng. Ấn định phạm vi từ trước — trang web của mình, giới thiệu năng lực, ấn phẩm, mạng xã hội — sẽ tránh được rắc rối về sau; mọi sử dụng vượt phạm vi đó, hoặc chuyển cho bên thứ ba, được thỏa thuận riêng.
Ghi tên tác giả ảnh
Nêu tên người chụp bên cạnh bức ảnh khi đăng tải. Điều này tương ứng với quyền đứng tên trong luật quyền tác giả và về nguyên tắc là cần thiết bất kể đăng ở đâu. Thỏa thuận điều kiện này từ trước sẽ tránh được hiểu lầm về sau. Quy định khác nhau giữa tạp chí, trang web, mạng xã hội và hồ sơ dự thi, nên việc xác nhận cách ghi tên cùng với phạm vi sử dụng là hợp lý về mặt thực hành.
Giấy phép chụp và sự đồng ý của bên quản lý
Sự đồng ý cần có được từ những người quản lý công trình hoặc khu đất trước khi chụp. Đây là vấn đề tách khỏi quyền tác giả, và có thể có nhiều bên cần cho ý kiến: chủ sở hữu, đơn vị vận hành, các bên thuê. Ở công trình công cộng và thương mại còn phải lưu ý tới người sử dụng lọt vào khung hình, nên đôi khi cần bố trí giờ trước khi mở cửa hoặc sau khi đóng cửa. Nếu dùng thiết bị bay, còn cần thêm giấy phép và chấp thuận bay theo luật hàng không cùng việc thông báo trước cho khu vực xung quanh.
Với tư cách một đơn đặt chụp, ảnh hoàn công khác ảnh ghi nhận thi công ở chỗ nào?
Khác ở mục đích. Ảnh hoàn công ghi lại công trình đã xong để công bố và truyền thông, chọn giờ và góc mà ý đồ thiết kế hiện ra đầy đủ nhất. Ảnh ghi nhận thi công chứng minh công việc được thực hiện đúng quy cách, bao quát các giai đoạn quy định, kể cả những bộ phận sẽ bị che khuất khi công trình hoàn thành. Đôi khi cả hai cùng được đặt cho một dự án.
Ảnh chụp xong có thể được sử dụng tự do đến đâu?
Phạm vi sử dụng được thỏa thuận khi ký kết. Thông thường là cấp phép cho những phương tiện xác định — trang web của bên đặt chụp, giới thiệu năng lực, ấn phẩm và mạng xã hội — trong một thời hạn nhất định. Mọi việc chuyển cho bên thứ ba hoặc sử dụng vượt phạm vi ban đầu xin vui lòng trao đổi. Bản thân quyền tác giả vẫn thuộc về người chụp, nhưng các điều kiện, kể cả việc ghi tên khi đăng tải, được đặt ra sao cho không cản trở việc sử dụng trên thực tế.
Có thể bay chụp ở bất cứ đâu không?
Không phải ở đâu cũng được. Luật hàng không hạn chế bay tại khu vực đông dân cư, quanh sân bay và trên một số độ cao nhất định; khi thuộc các trường hợp đó, cần giấy phép và chấp thuận của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch. Ngoài ra còn cần sự đồng ý của bên quản lý khu đất, thông báo trước cho khu vực xung quanh, cùng các điều kiện như tốc độ gió và tầm nhìn trong ngày. Khả năng thực hiện được kiểm tra từ trước, vì vậy xin cho biết địa điểm ngay khi liên hệ lần đầu.
Có thể chọn khung giờ chụp không?
Đúng hơn, chọn giờ chính là trung tâm của công việc. Với ngoại thất là hướng và độ cao mặt trời, với ảnh chạng vạng là giờ mặt trời lặn, với nội thất là hướng cửa sổ — mỗi yếu tố quyết định thời khắc công trình được nhìn thấy đẹp nhất. Hướng và bản vẽ được đối chiếu từ trước và, khi cần, một buổi khảo sát được thực hiện trước khi lên lịch. Nếu một ngày không đủ, chúng tôi có thể đề xuất chia thành nhiều ngày.
Quý studio có làm việc với văn phòng thiết kế và tạp chí ở nước ngoài không?
Có. Ngoài việc trao đổi bằng tiếng Anh và một số ngôn ngữ khác, chúng tôi xử lý cả hồ sơ chuẩn bị để nộp ra nước ngoài và các bản xuất theo đúng quy cách của từng ấn phẩm. Việc trao đổi được tổ chức trên giả định có chênh lệch múi giờ, gom các điểm cần xác nhận vào một lần gửi. Chi tiết xin xem trang dịch vụ.